Digitale transformatie - Toekomst denken en scenario analyse

Het college van woensdag 15 mei stond volledig in het teken van toekomstscenario's. Tussen 14.00 en 20.30 zijn we intensief aan de slag gegaan onder de bezielde leiding van Jan Nekkers. Ik blik terug op de inhoud van het college.
​

Het orakel van Delphi

Jan Nekkers is vandaag onze docent, hij is verbonden aan Futureconsult waarbij dit strategic foresight bureau organisaties helpt om grip te krijgen op de toekomst. Om ons te leren kennen daagt hij ons uit om onszelf voor te stellen op basis van de vraag waarmee we naar het Orakel van Delphi zouden stappen. Met andere woorden, wat houdt ons bezig? Ik zit er vandaag lekker praktisch in dus ik formuleer een vraag die op 1 van de scholen speelt: hoe krijgen we iedereen mee in de digitale transformatie. Uit de vragen die studiegenoten stellen merk ik op wat voor verschillende niveaus we opereren. Reflectiemoment voor mezelf: en dat is prima! (want ik bedacht me natuurlijk dat ik ook een grotere vraag had kunnen stellen, een die meer strategisch is, die groter is dan deze praktische situatie. Tijdens het schrijven van dit blog merk ik dat dit is wat het is: scholen spelen met dit soort praktische vragen, het belemmert hen op enige wijze om ontwikkeling door te maken of om aan te sluiten bij de huidige technologische ontwikkelingen) Behalve weten wat voor vlees hij in de kuip heeft, vindt Jan het ook wel interessant om te horen wat ons bezig houdt. Probleemanalyse en de juiste vragen stellen hoort daar ook bij. In dat kader moet ik altijd met een glimlach terugdenken aan een fragment uit de film Hitchhikers guide to the galaxy: the answer to life, the universe and everything! 
​

Gespreksstarter

In het eerste deel van de middag worden we meegenomen in de achtergond van de toekomstscenario's. We leren dat het geen wetenschap is maar dat dit een kunde/vaardigheid is die kunt leren. Medewerkers van Futureconsult zijn ook geen inhoudsdeskundigen maar facilitators van het gesprek. Een toekomstscenario heeft ook als doel om met elkaar het gesprek aan te gaan over hoe de toekomst er uit zou kunnen komen te zien en welke gevolgen dat dan heeft voor je organisatie. We leren over forecasting, foresight, omgevingsscenario's en doelscenario's. Geïllustreerd met allerlei voorbeelden uit de dagelijkse praktijk komt het voor mij tot leven. We leren over de 4 stappen van scenario's maken: 

1. Voorbereiden
2. Verkennen
3. Maken
4. Gebruiken

En over destep dat staat voor:

• demografie
• economie
• sociaal-cultureel
• technologie
• ecologie/leefomgeving
• politiek-institutioneel

Wat helpt om in de verkenningsfase een beter zicht te krijgen op de ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op je organisatie. 
Ook krijgen we tips om op mega, meso en micro niveau te kijken naar deze ontwikkelingen. We leren over de assenkruismethode en waar een goed scenario eigenlijk aan moet voldoen. Een goed scenario is radicaal, plausibel en relevant.

​Aan de slag!

Na luisteren is het natuurlijk ook tijd om aan de slag te gaan met de opgedane kennis. We worden in groepjes verdeeld en we gaan aan de slag met een goede vraag. We kiezen voor: Wat is de impact van digitale transformatie op arbeidspopulatie in 2035. De vraag formuleren levert al genoeg stof tot nadenken. Hebben we het over kwantitatief of kwalitatief? Wat verstaan we dan onder arbeid? Wat heeft allemaal invloed op arbeid. Ik vind het een lastige oefening om eerlijk te zijn. Ik vind hem lastig omdat ik mijn hoofd vol heb met opgedane informatie, daar wil ik het liefst een verbinding mee maken met dat wat ik al in mijn hoofd heb wat bij mijn eigen vraagstukken aansluit. Daar heb ik altijd wel even tijd voor nodig (en het schrijven van een blog om de koppeling te maken tussen theorie en praktijk). Nu word ik gedwongen om ook meteen al te gaan oefenen met dit scenario en dan ook nog op een thema waar niet mijn expertise ligt. Ik snap wel dat het om de oefening gaat dus het is zeker leerzaam, het kost gewoon wel wat energie. 

Voor een deel van de opdracht hebben we als groepje gebruik gemaakt van ChatGPT-4o dat heeft in zekere zin geholpen want na een beetje sleutelen met de prompt en het aanscherpen van de output hadden we best een interessant scenario maar.....we hebben onszelf een kans ontnomen om met elkaar in gesprek te gaan en op die manier te komen tot een beter scenario. Het gebruik van AI was niet verboden, er hing al niets af van de opdracht, maar met terugwerkende kracht hadden we beter kunnen kiezen om AI niet te gebruiken op deze manier. Van de 3 groepjes hebben er 2 gekozen om gebruik te maken van AI ook nog om illustraties te genereren om het verhaal meer te ondersteunen. Het was ook meteen een reden om met elkaar in gesprek te gaan over het gebruik van AI. Waar zet je het wel voor in en waar niet? Wanneer zet je het wel in en wanneer niet is misschien een betere vraag. Eerst vakmanschap leren en daarna leren op welke manier AI als hulpmiddel dat vakmanschap kan versterken? Mooie gedachten-oefening ook om met collega's in het onderwijs over in gesprek te gaan.
​

Het gaat niet om wat je weet, maar om wat je doet met wat je weet!

Heeft dit college me kennis en vaardigheden gegeven waar ik vandaag of morgen mee aan de gang kan? Op dit moment ervaar ik dat niet zo. Ik ben wel nieuwsgierig geworden naar de werkwijze en heb het boek Wijzer in de toekomst aangeschaft om nog op terug te kunnen vallen. Ben ik anders gaan kijken naar waar ik mee bezig ben? Ja ik geloof wel dat ik een meerwaarde zie voor een aantal onderwijsorganisaties. Voor het hele onderwijs misschien wel. Zelf voel ik nog niet het vertrouwen om dit toe te voegen aan mijn tasje vol activiteiten. Daar heb ik meer oefening en afkijken voor nodig. Misschien zou ik weleens zo'n traject in het onderwijs willen volgen. Dat is een interessante gedachte! Via LinkedIn heb ik een connectie gemaakt met Jan Nekkers en ik voel me vrij om me met vragen tot hem te richten.